ދީން ފެތުރުއްވުމަށްޓަކައި، ކީރިތި ރަސޫލާ ‘ އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީން ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ކަންކޮޅުތަކަށް ފޮނުއްވެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ސަހާބީން އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް ފޮނުއްވީ ގަދަބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ހަނގުރާމަކޮށް ޣައިރު މުސްލިމުން މަރާކަށްނޫނެވެ. ނަމަވެސް ދުނިޔޭގެ ކަންކޮޅުތަކަށް ހިދާޔަތުގެ އަލި ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ. މުސްލިމު ގައުމުތައް ވަށައިލެވިގެންވީ އޭރުގެ ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކެވެ. ތާރީޚުގެ ފަތްފުއްތަކުން އެނގޭގޮތުގައި މުސްލިމުންގެ ދައުލަތުގެ އިރުމަތީގައިވީ ފާރިސީ އެމްޕަޔަރ އާއި ސަސަރނިޑް (މިހާރުގެ އީރާނުގެ ސަރަހައްދު) އެމްޕަޔަރ މުސްލިމުންނަށް ހަމަލާދީ ޤަތުލުއާންމު ދިޔައީ ހިންގަމުންނެވެ. މިކަމާ ދެކޮޅަށް ނުކުތް އިސްލާމީ ޒުވާން ލަޝްކަރުތައް ސަސަރނިޑް އެމްޕަޔަރގެ ދަރިކޮޅުގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައެވެ.
އުތުރުގައިވީ މަޝްހޫރު ބާރުގަދަ ބީޒަންޓީން ރޯމަނުންނެވެ. އެމީހުންވެސް އެމީހުންގެ ބޯޑަރުތަކުން މުސްލިމުންނަށް ހަމަލާދިނެވެ. މި ހަމަލާތަކާ ދެކޮޅަށް ޒުވާން މުސްލިމް ދައުލަތުން ހަމަލާދީ ވަރުގަދަ ރޯމަން އެމްޕަޔަރ ބަލިކުރިއެވެ. ކުރުގޮތަކަށް ދަންނަވާނަމަ ކޮންމެ ދިމާލަކުންނަމަވެސް ކުރިމަތިވި ހަމަލާތަށް މުސްލިމް ދައުލަތުގެ ޒުވާން އަސްކަރީން ގެންދިޔައީ ދިފާޢުކޮށް ނަޞްރު ހޯދަމުންނެވެ. އިސްލާމް ދީނަކީ ސުލްހައިގެ ދީނެވެ. ހަމައެއާއެކު އިންސާފުގެ ދީންވެސްމެއެވެ. މިހެންކަމާއެކު މުސްލިމުންގެ ވަޒަނާއި އިސްލާމީ ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް އަންނަ ޢުދުވާންތަކުން ދިފާޢުވުމުގެ ޙައްޤު މުސްލިމުންނަށްވެސް ލިބިގެންވެއެވެ.
ތާރީޚުގެ ފަތްފުއްތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތުން މީލާދީން 642 ވަނަ އަހަރު ޢަމްރު ބުން ޢާޞް ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ ޤިޔާދަތުގެ ދަށުގައި އިސްލާމީ ކުޑަ ލަޝްކަރެއް މިސްރަށް ވަނެވެ. މިސްރުގެ މުޖްތަމަޢުގެވެސް އެއްބާރުލުމާއެކު ހަނގުރާމަކޮށް މިސްރުގައި އޭރު އަތްގަދަކޮށްފައިވާ ބީޒަންޓީން ރޯމަނުންގެ ވެރިކަން މި ކުޑަ ލަޝްކަރުން ނިމުމަކަށް ގެނައެވެ. މިޞްރުގައި އިސްލާމުންނަށް އެ ޤައުމުގެ ވަޒަންވެރިންގެ މަދަދާއި އެހީތެރިކަން ފުރިހަމައަށް ލިބުނެވެ. އެހެނީ އިސްލާމުން ކުރީ އިންސާފުވެރި، ހުރިހާ ދީނެއްގެ އަހުލުންނަށްވެސް އަމާން ވެރިކަމެކެވެ. މިސްރުން ހުޅަނގަށް އިސްލާމީ ލަޝްކަރު ފަތަހައަކަށްފަހު ފަތަހައެއް ހޯދަމުން މިސްރާބު ޖަހަމުންދިޔައެވެ. ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރަނީ، މިފަދައިން ފަތަޙަތައް ހޯދަމުން އިސްލާމީ ފައުޖުތައް އެޓްލާންޓިކް ކަނޑުގެ އައްސޭރިއާ ހަމައަށް ވާޞިލުވިކަމަށެވެ. މަޝްހޫރު ސަލާބީ ޢުޤްބާ އިބްނި ނާފިޢާ (ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު) ވިދާޅުވި މަޝްހޫރު ބަސްކޮޅެއްގައިވެއެވެ. “އަހަރެންނަށް މި އެޓްލާންޓިކް ކަނޑުގެ އަނެއްކޮޅުގައި ބިމެއް އޮތްކަން އެނގޭނަމަ ކަނޑު ހުރަސްކޮށް އެ ބިމަކަށްގޮސްވެސް ﷲ ގެ ދަޢުވަތު ފަތުރައި ތައުޙީދުގެ އަލިން އެ ބިމަކަށް އަލިކުރާހުށީމެވެ.”
ޢުޤްބާ އެ ސަރަހައްދުގައި ޤާއިމްވާނެ ބޭސްއެއްގެ ގޮތުގައި ޤީރުވާން ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. ޤީރުވާން ހިމެނޭ ތޫނިސް (މިހާރުގެ ޓިއުނީޝިއާ) ސަރަހައްދަކީ މުސްލިމުންގެ މަރުކަޒީ ސަރަހައްދަކަށް ހެއްދެވިއެވެ. އަދި އެސަރަހައްދު ވެގެންދިޔައީ އިރުމަތިން ހުޅަނގަށް ދަތުރުކުރާ ގާފިލާތަކާއި މެޑިޓްރޭނިއަން ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ބަނދަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުންވެސް އެއްގަމު މަގުން ދެކުނުގެ ޤައުމުތަކަށް ދަތުރުކުރެވޭ މައި ހަބަކަށްވެސް ވެގެންދިޔައެވެ.
މީލާދީން 705 ވަނަ އަހަރަށް އަލިވިލުނުއިރު މި ރީޖަންގައި އިސްލާމް ދީން ދިޔައީ ހަލުވި ވިދުވަރެއް ފަދައިން ފެތުރެމުންނެވެ. އެއީ އެއްވެސް ހާލެއްގައި އަސްކަރީ ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެނެއްނޫނެވެ. ނަމަވެސް އަނިޔާވެރި ވެރިކަންތަކުން ނުކުމެ ހެޔޮލަފާ ވެރިކަމެއްގެ ދަށަށް އައިސް އުޅެން ބޭނުންވި މީހުންގެ ޢަދަދު ގިނަވެ އިސްލާމުންގެ އިހްސާންތެރިކަމާއި އޯގާތެރިކަން އޭގެ ކޮޅުނެތްކޮޅަށް ލިބެމުންދިޔުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ. ހަމައެއާއެކު އިސްލާމުންގެ ވިޔަފާރީގައިވެސް ބައިވެރިވެ ނަފާ ހޯދުމުގެ ޝައުޤު މުޅި ދުނިޔޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި އުފެދިފައިވި ބޮޑުކަމުންނެވެ. މިކަންކަމާހުރެ އިސްލާމްދީން ފަތުއަޑުކިޔާފައި ފެތުރެމުންދިޔައީ ޠަބީޢީ ހަމަތަކާއެއްގޮތަށް ޣައިރު މުސްލިމުންނަށް ފެނިގެން އެމީހުންގެ ރުހުމާއެކުގައެވެ. އަދި ޣައިރު މުސްލިމުންގެ ގޮތުގައި ތިބި އެތައް ބަޔަކު މުސްލިމުންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށަށް އައިސް ޢަރަބިބަހާއި އިސްލާމީ ޙަޟާރަތުން ދިޔައީ ޢިލްމު އުނގެނެމުންނެވެ. މިހެންވެ ބަޔާން މިކުރި ދުވަސްވަރު (މިހާރު މީހުން އިނގިރޭސި ބަސް އުނގެނޭހެން) ޢަރަބި ބަސް ވެގެންދިޔައީ އާންމުކޮށް ދުނިޔޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި ޣައިރު މުސްލިމުންވެސް ވިޔަފާރިއާއި، ސައެންސާއި މުއާސަލާތުގެ ކަންކަމުގައިވެސް މުއަމަލާތުކުރަން ބޭނުންކުރި މައިގަނޑު ބަހަކަށެވެ. އާދެ! ދުނިޔޭގެ އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ އެއް ބަހަށެވެ.
ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުން ފެންނަންއޮތް ގޮތުގައި މީލާދީން 711 ވަނަ އަހަރު އުތުރު އެފްރިކާގައި ހުރި މުސްލިމް ލީޑަރު މޫސާ ބިން ނުސައިރު (ރަޙިމަހުﷲ) ގެ ޤިޔާދަތުގެ ދަށުން ތައުޙީދުގެ މަސައްކަތް އިތުރަށް ފުޅާކުރުމަށް އިސްނެންގެވިއެވެ. މިގޮތުން އައިބީރިއަން ޕެނިންސިއުލާ ގެ ވަށައިގެން ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ޔަހޫދީންނާއި ކްރިސްޓިއަނުންނަށް ޚާއްޞަކޮށް ފޯކަސްކުރެއްވިއެވެ.
މުސްލިމް ލީޑަރު މޫސާ ބިން ނުސައިރު (ރަޙިމަހުﷲ) އެކަލޭގެފާނުގެ ޒުވާން ޖެނެރަލް ޠާރިޤް ބިން ޒިޔާދުގެ ޤިޔާދަތުގައި ފަރުބަދައިން އެކުލެވިގެންވާ ޖަބަލް ޠާރިޤް (މިހާރުގެ ޖިބްރޯލްޓަރ) އަށް ލަޝްކަރެއް ފޮނުއްވެވިއެވެ. ޖެނެރަލް ޠާރިޤް ބިން ޒިޔާދު އެ ބިމަށް ވަޑައިގެންނެވީ 17000 މުސްލިމުންގެ “ކުޑަ” ލަޝްކަރަކާއެކުގައެވެ. އިސްލާމީ ލަޝްކަރުން މިތަނުގައި ކުރިމަތިލީ ވިޒިގޯޓްސް ބާރުތަކާއެވެ. ތާރީޚުން ހާމަވާގޮތުގައި ވިޒިގޯޓްސްގެ ރަސްގެފާނު ރޮޑްރިކްގެ ލަޝްކަރުގައި އެއްލައްކަ ހަނގުރާމަވެރިންވިއެވެ. މިފަދަ ބިޔަ ބޮޑު ލަޝްކަރާ އިސްލާމީ “ކުޑަ” ލަޝްކަރުން ހަނގުރާމަކޮށް ﷲ ގެ ރަޙްމަތުން ފަތަޙަ ހޯދިއެވެ. އެއަށްފަހު އެ ބިމުން ކުރިއަށްގޮސް މިހާރުގެ ސްޕެއިންއާއި ޕޯޗުގަލްގެ ސަރަހައްދަށް ވަނެވެ.
މީލާދީން 755 ވަނަ އަހަރު މި ސަރަހައްދު (ފަހުން މަޝްހޫރުވެގެންދިޔަ އަލްއަންދަލުސް) އަށް ޢަބްދުއްރަޙްމާން އައް ސަޤަރު ޒިޔާރަތްކުރެއްވިއެވެ. މިކަލޭގެފާނަކީ އުމައްޔަތު ދަރިކޮޅުގެ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި އުޅުއްވަމަށްފަހު އިރުމަތީގައި ހިނގައިދިޔަ ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން އެވެރިކަން ދޫކޮށް އަންދަލުސްއަށް ވަޑައިގެންނެވި ކަލޭގެފާނެކެވެ. މިކަލޭގެފާނަކީ އަމީރުލް މޫމިނީން (ލީޑަރު) ކަމަށް އަންދަލުސްގެ ވަޒަންވެރިން ރުހިގެން ހަމަޖެހުނެވެ. މިކަލޭގެފާނުގެ ޤިޔާދަތުގައި ސިޓީއެއް، ޤުރުޠުބާ (މިހާރުގެ ސްޕެއިންގެ އަންދަލޫސިޔާ ސަރަހައްދުގެ ސިޓީއެއް) ބިނާކުރެއްވިއެވެ. މި ސިޓީއަކީ މިހާރުގެ ސްޕެއިނާއި ޕޯޗުގަލް އަދި އެ ރީޖަންގެ ވަށައިގެންވާ ތަންތަނުގެ އިސްލާމީ ވެރިރަށުގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. މި ސަރަހައްދު ވެގެންދިޔައީ ދީނީގޮތުންނާއި ޙަޟާރަތުގެ ގޮތުން މަރުކަޒީ ބިމަކަށެވެ. މުސްލިމުން ޤުރުޠުބާއަށް އައިއިރު އެ ބިމަކީ މަސީހީ (ކްރިސްޓިއަން) އެތަކެއް ފައްޅިތަކެއް ހިމެނޭ ބޮޑު ބިމެކެވެ.
މުސްލިމް ދައުލަތުން އަގު ދީފައި މިތަނުން ނުހަނު ބޮޑު ފައްޅިއެއް ގަނެފައި އެތަން އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރ ގެ އަލީގައި ރީތި މިސްކިތަކަށް ބަދަލުކުރިއެވެ. މި މިސްކިތަކީ އޭރު މުޅި ޔޫރަޕްގައިވެސް ހުރި ﷲ އަށް އަޅުކަން ކުރާ އެންމެ ބޮޑު ބިނާއެވެ. އެ ސިޓީގެ މަގުތަކުގައި ފެނުގެ އެކިއެކި އާރުތައް ބިނާކުރިއެވެ. ތަރައްޤީގެ މަގުގައި އެސިޓީއަށް މުސްލިމުން ގެނައި ކުރިއެރުންތަކާއެކު މީލާދީން 1000 ވަނަ އަހަރަށް އަލިވިލުނު އިރު ޤުރުޠުބާ އަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ސިޓީއެވެ. ކޮންމެ ގޮތަކުން ބެލިޔަސް އެއީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ސިޓީއެވެ. ތާރީޚުގެ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި އެ ދުވަސްވަރު ޤުރުޠުބާގައި އެކަނި ގާތްގަނޑަކަށް މީހުން ދިރިއުޅެން އުސްކޮށް ހެދިފައިވި ދެލައްކަ ގެ، 600 މިސްކިތް، އާންމުން ފެންވެރުމަށް ބޭނުންކުރާ 900 ވެޔޮ، 50 ހަސްފަތާލު ބިނާކުރެވިފައިވެއެވެ. އަދި އެއީ ބޮޑެތި ބާޒާރުތަކާއި ޓްރޭޑް ޔޫނިއަނުންގެ ރޯލު ފުޅާވެފައިވާ ސިޓީއެކެވެ. މިގޮތުން ހެދުން ވިޔެ އޭގެ ވިޔަފާރިކުރާ 15000 އަށްވުރެ ގިނަ ވިޔަފާރިވެރިން އެ ސިޓީގައި އުޅުނުކަމަށްވެއެވެ. މިހާރުވެސް އެ ސިޓީގައި ފެންނަން އެހުރި އޭރުގެ ހުކުރު މިސްކިތަކީ އާކިޓެކްޗަރ ގެ ގޮތުން މިހާރުވެސް މީހުން މިސާލު ނަގައިއުޅޭ ޗާލު ބިނާއެކެވެ. މިހާރުވެސް ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ބިނާކުރެވިފައިވާ މިސްކިތްތަކުގެ ތެރެއިން އެތައް ސަތޭކަ މިސްކިތަކީ މި މިސްކިތުގެ ޑިޒައިން ނަކަލުކޮށްފައިވާ މިސްކިތްތަކެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު ޔޫރަޕާއި އަދި ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައިވާ ބިންތަކަކީ އަނދިރި ބިންތަކަކަށްވިޔަސް ޤުރުޠުބާ އަކީ އަލިކުރެވިފައިވާ ސިޓީއެކެވެ.
އެ ސީޓީގެ ކޮންމެ ދިމާލަކުން ހިނގިނަމަވެސް 10 މޭލަށް މަގުތައް ވަނީ އަލިކުރެވިފައެވެ. އޮއިދެމޭ ފެނުގެ ކޯރުތައް މުޅި ސިޓީގެ މަގުތަކުގައިވަނީ ޤާއިމްކުރެވިފައެވެ. ޢިލްމު ފެތުރުމަކީ މި ހުރިހާ ކަމަކަށްވުރެންވެސް ޤުރުޠުބާގެ މުސްލިމް އަމީރުން އިސްކަން ދެއްވި ކަމެކެވެ. މީލާދިން 961 އިން 976 އަށް ޤުރުޠުބާ ގައި ވެރިކަންކުރެއްވި ޚަލީފާ ޙަކަމް 3 ވަނަ ގެ ވެރިކަމުގައި އެމަނިކުފާނު ބިނާކުރެއްވި ޕްރައިވެޓް ކުތުބުޚާނާ (ލައިބްރަރީ) ގައި ހަތަރުލައްކަ ފޮތް ހިމެނޭކަމަށް ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުން ހާމަވެއެވެ.
ޤުރުޠުބާ ގައި 1027 އިން 1031 އަށް ވެރިކަން ކުރެއްވި ޚަލީފާ ޙިޝާމް 3 ވަނަ ގެ ވެރިކަމުގައި އެ މަނިކުފާނަށް އިނގިރޭސި ރަސްގެފާނު ޖޯޖް 2 ވަނައިގެ ސިޓީއެއް ލިބުނެވެ. އެ ސިޓީގައި ވަނީ މިފަދައިންނެވެ.
“އިނގިރޭސި، ސްވިޑްން އަދި ނޯވޭގެ ރަސްގެފާނު ޖޯޖް 2 ވަނަ ގެ ފަރާތުން ސްޕެއިންގެ މުސްލިމް ރަސްކަމުގެ އައުދާނަކަމުން މޫރިތިވެގެންވާ ޢިއްޒަތްތެރި ޚަލީފާ ޙިޝާމް 3 ވަނަ އަށް އަދަބުވެރިކަމާއެކު ދަންނަވަމެވެ.
އަޅުގަނޑުމެނަށް އެނގިފައިވާގޮތުން މަނިކުފާނުގެ ޤައުމަކީ އަހަރުމެންގެ ޤައުމާ އަޅާބަލާއިރު ޢިލްމާއި، ޓެކްނޯލޮޖީ އާއި ސިނާޢަތާއި މަދަނީ ރައްވެހިކަމަށްބަލާއިރު މާ ކުރީގައިވާ ޤައުމެކެވެ. އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވަނީ ތަރައްޤީ އާއި ތަހުޒީބުގެ މާބޮޑު ކުރިއެރުމެއްނެތް އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ޤައުމުގައި ދިރިއުޅޭ ޒުވާނުން މަނިކުފާނުގެ ޤައުމުގެ ކުރިއަރާފައިވާ ވަޞީލަތްތަކާއި ކާމިޔާބު ހިޔާވަހިތަކުން ތަޢުލީމު އުނގެނުމުގެ ފުރުޞަތު ހޯދާދިނުމަށެވެ.
އަޅުގަނޑުމެން އުންމީދުކުރަނީ މިފުރުޞަތު މަނިކުފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވައިފިނަމަ އޭގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒުވާނުންނަށް އެކަށީގެންވާ ތައުލީމެއް ދެވި، ކުރިމަގަށް ރަނގަޅު ޖީލެއް ބިނާކުރެވޭނެކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ދައްތަގެ އަންހެން ދަރިފުޅު އަމީރާ (ޕްރިންސަސް) ޑޯބާންޓް އާއި އިނގިރޭސި މާތް އަންހެން ކުދިންގެ ގުރޫޕަކަށް މަނިކުފާނުގެ ޢިލްމީ މުވައްޒަފުންގެ ފަރާތުން ތައުލީމުގެ ފުރުޞަތެއް ދެއްވާތޯ އަދަބުވެރިކަމާއެކު ދަންނަވަމެވެ. މަނިކުފާނުގެ ބިމުގައި ޢިލްމު އުނގެނުމަކީ މި މާތް އަންހެން ކުދިންނާއި އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމަށްވެސް ލިބޭ ޝަރަފަކަށެވެ. މި ޒުވާން އަމީރާ ދާއިރުގައި އޭނާގެ ހަވާލުގައި ޢިއްޒަތްތެރި މަނިކުފާނަށް ހަދިޔާއެއް ފޮނުވާފައިވާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ދަޢުވަތު ޤަބޫލުކުރައްވައިފިނަމަ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭނެ ހާދަބޮޑު ޝަރަފެކެވެ.
މަނިކުފާނަށް ކިޔަމަންތެރި ޚާދިމް (ރަސްގެފާނު) ޖޯޖް 2 ވަނަ”
ބަޔާންމިކުރި ސިޓީއަކީ އެ ޒަމާނުގައި މުސްލިމުން ކުރިއަށް ގޮސްފައިވާ މިންވަރު ދައްކުވައިދޭ ވަރަށް އަލިގަދަ ދަލީލެކެވެ.
އާ ސާސްކަފުގެ ފެށުމާ ގުޅިގެން 2000 ވަނަ އަހަރު ނެރެވުނު ފޮތެއްގައި މީލާދީން 1000 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔެ އޮތްގޮތާ ބެހޭގޮތުން ތަފްސީލު މައުލޫމާތުތަކެއް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ފޮތުގައިވާ މައުލޫމާތަށް ބަލާއިރު އޭރު ދުނިޔޭގައި ދިރިއުޅުނީ ގާތްގަނޑަކަށް 280 މިލިޔަން މީހުންނެވެ.
މި ފޮތުގައި ހަވާލާދީފައިވާ ދިރާސާއެއްގައި، މީލާދީން 1000 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު 10 ސިޓީ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ؛
ޤުރުޠުބާ (ކޮއްޑޯބާ)، ސްޕެއިން-
ކެއިހެއިން (ޗައިނާގެ ބައެއް)-
ކޮންސްޓެންޓިނޯޕޮލް (އިސްތަންބޫލް) – މިހާރުގެ ތުރުކީގެ ބައެއް-
އެންކޯރ (ކެމްބޯޑިއާ)-
ކިޔޯޓޯ (ޖަޕާން)-
ޤާހިރާ (ކައިރޯ) – މިސްރު-
ބަޣްދާދު (ޢިރާޤް)-
ނެއިޝަރޕޫރް (ފާރިސްކަރަ) – މިހާރުގެ އީރާންގެ ބައެއް-
އަލް ޙަސާ (މިހާރުގެ ޢަރަބިކަރައިގެ ބައެއް)-
އިސްފަޙާން (ފާރިސްކަރަ) – މިހާރުގެ އީރާންގެ ސިޓީއެއް-
މަތީގައި މިބަޔާންކުރި ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު 10 ސިޓީގެ ތެރެއިން 6 ސިޓީ އަކީ އިސްލާމީ ވެރިކަން ހިނގަމުންދިޔަ މުސްލިމް ވެރިރައްތަކެވެ. މިއިން ދައްކައިދެނީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ މެދުޒަމާނުގެ އެންމެ އުޖާލާ ދުވަސްތަކުގައި މުސްލިމުން ހޯދި ތަރައްޤީ އާއި ތަހުޒީބެވެ. އަދި މުސްލިމުންގެ އާރާއި ބާރުގެ ރަމްޒެވެ.
މުސްލިމް މި ސިޓީތަކުގައި ހޯދި ތަރައްޤީއާއި ތަމައްދުންގެ ސަބަބުން މުޅި އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅަށް އިންޤިލާބީ ބަދަލުތަކެއް ގެނުވިއެވެ. ޣައިރު މުސްލިމް ޤައުމުތަކުންވެސް މުސްލިމް މި ސިޓީތަކަށް އެމީހުންގެ ދަރިން ތައުލީމު ހާޞިލުކުރުމަށް ދިޔައީ ފޮނުވަމުންނެވެ. އަންދަލުސް އެކަންޏެއްނޫނެވެ. އުތުރު އެފްރިކާގެ ޤީރުއާން (މިހާރުގެ ޓިއުނީޝީއާގެ ސިޓީއެއް)، މިސްރުގެ ޤާހިރާ (ކައިރޯ)، ޢިރާޤުގެ ބަޣުދާދަކީ ތަހުޒީބާއި ތަމައްދުންގައި ދުނިޔޭގައި އޭރު ނަގާކިޔާ ސިޓީތަކެވެ. އެ ސިޓީތަކަށް ޢަރަބިބަހާއި އަދި އެކިއެކި ޢިލްމުތައް އުނގެނި ދަސްކުރުމަށް (މިހާރު އެމެރިކާއި އިނގިރޭސި އަދި ފަރަންސޭސި ޔުނިވަރސިޓީތަކަށް މީހުން ދާފަދައިން) މީހުން ދިޔައީ ހިޖުރަ ކުރަމުންނެވެ.
ކުރިންވެސް ބަޔާންކުރިހެން ޤުރުޠުބާ އަކީ އޭރު ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ސިޓީގެ އިތުރުން ޢިލްމާއި، ޓެކްނޯލޮޖީ އާއި ސައެންސާއި ސަޤާފަތާއި ފިލޯސަފީގެ ރޮނގުންވެސް ދުނިޔޭ އެންމެ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިން ތިބި ސިޓީއެވެ. މިހާރުގެ ޒުވާން ކުދިންވެސް ޤަދީމީ ތާރީޚް ރަނގަޅަށް ކިޔައިފިނަމަ ފެންނާނެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ޙަޤީގަތަކީ މުސްލިމް ސައެންސް ވެރިންނާއި ޢިލްމުވެރިން ކުރިއަށްގޮސްފައިވި މިންވަރެވެ. ގިނަ ތާރީޚީ ފޮތްތަކުން ދައްކާ އެއް ޙަޤީގަތަކީ މެދު ޒަމާނުގައި ދުނިޔޭގެ ޣައިރު މުސްލިމް ޤައުމުތައް ޖާހިލު އަނދިރިކަމެއްގައި އޮތްނަމަވެސް 7 ވަނަ ޤަރުނުން ފެށިގެން 17 ވަނަ ޤަރުނާ ހަމައަށް ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މުސްލިމް ޢިލްމުވެރިންނާއި ސައެންސްވެރިންވަނީ އިންޤިލާބީ ކާމިޔާބުތަކެއް ހޯދާފައެވެ. މުސްލިމް ސައެންސްވެރިން ހޯދި ކާމިޔާބުތައް ބަޔާންކޮށް ޝާއިޢުކުރެވުނު އެއް ލިޔުމެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތުން ކުރިން ބަޔާންކުރި ޒަމާނުގައި މި ބަޔާންކުރާ ސައެންސްގެ ޢިލްމުތައް ތަރައްޤީކޮށް އުފެއްދީ މުސްލިމް ޢިލްމުވެރިންނެވެ. އެއީ؛ އަލްޖިބްރާ، އެނެސްތީސިއާ، ބަޔޮލޮޖީ، ބޮޓަނީ، ކާޑިއޮލޮޖީ، ކަރޓޯގްރަފީ، ކެމިސްޓްރީ، ޑަރމަޓޮލޮޖީ، އީކޮލޮޖީ، އެމްބްރިއޮލޮޖީ، އިމަރޖެންސީ މެޑިސިންގ، އެތްނޯގްރަފީ، ޖިއޯގްރަފީ، ޖިއޮލޮޖީ، ގައެނެކޮލޮޖީ، ހޯޓިކަލްޗަރ، ހިއުމަން ފިޒިއޮލޮޖީ، އިންޓަރނަލް މެޑިސިންގ، މެޑިކަލް އެތިކްސް، މެޓަލުއަރޖީ، މިނޮރޯލޮޖީ، މޮޑަރން ސައެންސް، މޮޑަން މެޑިސިންގ، މޮޑަން އެރެތްމެޓިކް، އޮބްސްޓެޓްރިކްސް، އޮޕްޓިކްސް، އޯތޮޕީޑިކްސް، ޕެތެލޮޖީ، ޕެރެސައިޓޯލޮޖީ، ފާރމަކޮލޮޖީ، ޕްރިވެންޓިވް މެޑިސިންގ، ސައިކޭޓްރީ، ސައިކޯލޮޖީ، ޕަބްލިކް ހެލްތު، ޕަލްމޮނަރީ މެޑިސިންގ، ސޯޝިއޮލޮޖީ، ޓޮކްސިކޮލޮޖީ، ޓްރިގޮނޮމެޓްރީ، ޔޫރޯލޮޖީ، ވެޓެރިނަރީ މެޑިސިންގ އަދި ޒޫލޮޖީއެވެ.
ތާރީޚުގެ ސަފްހާތަކުން ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ސައެންސްގެ މައިދާނުގައި މުސްލިމުން ހޯދި ކާމިޔާބުތައް އެކަންޏެއްނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެހެން ބައެއް ފަންނުތައްވެސް ތަރައްޤީ ކުރުމުގެ ޙަޤީޤީ ކްރެޑިޓް ލިބެނީ މުސްލިމު ޢިލްމުވެރިންނަށެވެ. މިސާލަކަށް؛
އެކޫސްޓިކްސް، އެގްރޮނޮމީ، އެނެޓޮމީ، އެސްޓްރޮނޮމީ، ކަލްކިއުލަސް، އިލެކްޓްރޯކެމިސްޓްރީ، އެންޖިނިއަރިންގ، ޖެނެޓިކްސް، ޖިއޯމެޓްރީ، ޖިއޯފިޒިކްސް، މެޓްރޯލޮޖީ، ފިޒިކްސް އަދި ޓެކްސޯނޮމީ ފަދަ ދާއިރާތައް ހިމެނެއެވެ.
މުސްލިމް ސައެންސް ވެރިންނާއި ޢިލްމު ވެރިންގެ މި އީޖާދުތަކާއި ކުރިއެރުންތައް ނުގެނައިނަމަ ދުނިޔެއަށް އެއައި ހެޔޮ ބަދަލުތައް އައުމަކީ ދުރުކަމެކެވެ. ރަސޫލާ ސައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ނަބަވީ ބަޝާރަތު (ހެޔޮ ޚަބަރު) ތަކުން ހިތްވަރު ލިބިގެން މުސްލިމުން އީޖާދުކުރި ޢިލްމުތައް މިނޫންވެސް ވަރަށް ގިނައެވެ. ޒީރޯ (ސުމެއް) ގެ ކޮންސެޕްޓަކީވެސް މުސްލިމުންގެ އުފެއްދުމެކެވެ. ރޯމަން ނަންބަރުން މިހާރު އެންމެން މިކިޔާ 1، 2، 3 ގެ ހިސާބު ސިސްޓަމަށް ނަންބަރުތައް ބަދަލުކުރީ މުސްލިމް ޢިލްމުވެރިންނެވެ. އަދި މިހާރުވެސް ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ޔުނިވަރސިޓީތަކުގައި ބޭނުންކުރަމުންދާ ކިތަންމެ އުޞޫލުތަކަކީ ޤަދީމީ ޒަމާނުގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީތަކުން ނަކަލުކޮށްފައިވާ ކަންކަމެވެ. މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިޔާ ޢިބްން ޚަލްދޫން ތާރީޚާއި ސޯޝިއޮލޮޖީއަށް ކޮށްދެއްވާފައިވަނީ އަގުނުކުރެވޭފަދަ ޚިދުމަތްތަކެކެވެ. އަލްޖަބްރް (އަލްޖިބްރާ)، އަލް-ކީމިޔާ (ކެމިސްޓްރީ) ފަދަ މިހާރުގެ ސައެންސާ ގުޅުންހުރި އެތައް ސަތޭކަ މާއްދާތަކެއްގެ ބިންގާއެޅީ މިދެންނެވި ދުވަސްވަރުގައި މުސްލިމް ޔުނިވަރސިޓީތަކުގައެވެ.
މީގެ އިތުރުންވެސް އެހާތަނަށް ދުނިޔޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި ބޭނުންވެސް ނުކުރާ އާ އުފެއްދުންތައް މުސްލިމުން ވަނީ ދުނިޔެއަށް ތައާރަފުކޮށްދީފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކަފަ، މޫނުބަލާ ލޯގަނޑު، މަގުމަތީ ބައްތިތައް، ލޮނު، ކަރުދާސް ފަދަ އުފެއްދުންތައް ހުޅަނގު ދުނިޔެއަށް ތައާރަފުކުރީ މުސްލިމުންނެވެ.
ކުލަ ބިއްލޫރި، އަސޭމިރުސް، ސިލްކް (ފަށުވި)، ބޭސްފަރުވާގެ ހާބްތައް، ރުމާލު، ޑިއޯޑަރަންޓް، ކަރާސީނު، ކޮޓަން ފޮތި، ހަވާ، ޕޯސްޓް ސްޓޭމްޕް، ފޮތް ބައިންޑްކުރުން، ގަޑި، ސައިބޯނި، އެސްޓްރޯލޭބްސް، ކޮމްޕަސް، ސްލައިޑްރޫލްސް، ތަރުމޫޒު، ސަރޖިކަލް އާލާތްތައް، ވިންޑްމިލްސް، މެލަންސް، ސިޓްރަސް ފުރުޓްސް، ކާޕެޓް، ނަންބަރު އައިނު މިފަދަ ކިތަންމެ އެއްޗެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން އެންސައިކްލޮޕީޑިއާ، ސަލްފިއުރިކް އެސިޑް ފަދަ އުފެއްދުންތައް ހިމެނެއެވެ. ޔޫރަޕްގެ ތަރައްޤީއާއި ތަމައްދުންގެ ބިންގަލަކީ މި ކުރިއެރުންތަކެވެ. ތާރީޚުން ފެންނަނީ އިސްލާމުން މި ކުރިއެރުންތައް ހޯދުމަށްފަހު އެހެން މީހުންނަށް އެ ޢިލްމުތައް ދަސްކޮށްދީ ދުނިޔޭގެ އުތުރާއި ދެކުނަށް އަދި އިރުމައްޗާއި ހުޅަނގަށް ތަހުޒީބާއި ރަށްވެހިކަން ފަތުރާފައިވާކަމެވެ. މިއަދު މި ތަރައްޤީ ވެފައިވާ ދުނިޔެއަށް އައި ޓެކްނޯލޮޖީ އައީ ޖާދުލަކުންނޫނެވެ. އެއީ ކުރިން މިބަޔާންކުރި ޒަމާނުގައި ސްޕެއިންގައި އޮތް އިސްލާމީ ފަޚުރުވެރި ވެރިކަމުގެ މުސްމިމް ޢިލްމުވެރިން އުފެއްދި ޢިލްމު ތަރައްޤީވެ ކުރިއަރައި ދިޔުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. ސްޕެއިންގެ އޭރުގެ މުސްލިމުން ވެރިކަން ކުރި ސިޓީތައްކަމަށްވާ (މިހާރުގެވެސް ސްޕެއިންގެ ސިޓީތައްކަމަށްވާ) ޓޮލޭޑޯ، ސެވިއްޔާ، ގްރެނާޑާ، ކޯރޑޯބާ (ޤުރުޠުބާ)، ވެލެންސިޔާ އަކީ މުޅި ޔޫރަޕް ގައި އެއްވެސް ޢިލްމެއް ނެތްއިރުވެސް ބޮޑެތި ޔުނިވަރސިޓީތައް ހަދައި ޢިލްމު އުފައްދަމުންދިޔަ ސިޓީތަކެވެ. އެ ހަނދާންތައް މި ސިޓީތަކުގައި އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ.
ރޯމަން އެމްޕަޔަރ ވެއްޓުމާއެކު ސައެންސްވެރިންނާއި ޢިލްމުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް ދިނެވެ. އަދި ޢިލްމު އުނގެނުމަކީ މުޅިން މަނާކަމަކަށް އޭރުގެ ބާރުތަކުން ދިޔައީ ހަދަމުންނެވެ. ނަމަވެސް ސްޕެއިނާއި އެފްރިކާ އަދި ޢަރަބިކަރައިގާ އޮތް އިސްލާމީ ވެރިކަންތަކުން ކަންކުރީ ދިމާ އިދިކޮޅަށެވެ. ޢިލްމު އުނގެނުން އާންމުވިއެވެ. ޢިލްމު އުފެއްދުމަކީ އެންމެ ބޮޑު އެއް މަސައްކަތައް ވެގެންދިޔައެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އަޅާލުމާއި އެކަށް އެނގޭ އެއްޗެއް އަނެކަކަށް ދަސްކޮށްދިނުމާއި ވަކި ނަސްލަކަށް ކުލައަކަށް ބެލުމެއްނެތި އާންމު މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދީ، ސާފްތާހިރުކަމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ އެހެން ޘަޤާފަތްތަކުގައި އޭރު އޮންނަ ކަމެއްނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެއީ މާކުރީއްސުރެ އިސްލާމުން އިސްކަން ދިން ކަންކަމެވެ. އަދި މިއީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ޙަދީޘްގެ މުހިއްމު ބައިތައް އޭގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަންކަމެވެ.
އަންދަލުސްގެ މުސްލިމުންނާއި އެފްރިކާ، ޔޫރަޕް، އިންޑިޔާ އަދި އަރަބިކަރައިގެ އިސްލާމީ ވެރިކަންތަކުން ބިނާކުރި ރައްޔިތުންނަކީ ޙަޟާރަތާއި ތަމައްދުންގެ އަލިގަދަ ދަންމަރުތައް އެއް ޖީލުން އަނެއް ޖީލަށް ވާރުތަކުރި ރައްޔިތުންނެވެ. މިއީ ނޯތު އެފްރިކާ ހުރަސްކޮށް ޔޫރަޕްގައި އިސްލާމުން ކުރި ނަމޫނާ ވެރިކަމުގެ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރެކެވެ. މި ބޮޑު ކުރިއެރުން ދުނިޔެއަށް ގެނައި ސްޕެއިންގެ އިސްލާމީ ވެރިކަން ނިމުނުގޮތާއި ކަންކަން ދިޔަގޮތް އެއީ މުޅިން އެހެން ވާހަކައެކެވެ. އެކަންވެސް ލަސްނުކޮށް ﷲ ގެ ވާގިފުޅާއެކު ބަޔާންކުރާނަމެވެ.
